serwisy tematyczne
Katalog rozwiązań
Newsletter

23.10.2008
Ochrona informacji niejawnych jako instrument bezpieczeństwa politycznego państwa

Współczesne państwo kreuje instrumenty bezpieczeństwa tworząc prawne ramy działania oraz organizując w ich ramach instytucje. Działalność ta, aby przynosiła pożądane efekty, musi być identyfikowana społecznie, jako pożyteczna, służąca dobru publicznemu. Na gruncie ustaleń ogólnych problem wydaje się zatem rozstrzygnięty. Jednak analizy współczesnej pozycji, roli państwa, bezpieczeństwa narodowego oraz sposobów jego zapewniania, przynoszą istotne wątpliwości co do trafności stosowania tradycyjnych instrumentów oceny.

Ilustracją tej wątpliwości jest problem bardziej szczegółowy, ale ważny – ujawniającej się względności wartości chronionych przez państwo. Można go zidentyfikować poprzez  wskazanie relacji pomiędzy ochroną informacji niejawnych a bezpieczeństwem państwa. Pozornie, zależność ta nie wydaje się zbyt złożona – ochrona ważnych zasobów informacyjnych jest związana z interesem bezpieczeństwa państwa. Skuteczne działanie wymaga utajnienia części informacji co do jego istoty (celów, metod, użytych środków itp.), w taki sposób, aby potencjalny przeciwnik nie mógł przeciwdziałać (zaszkodzić) przyjętemu zamierzeniu. Owo utajnienie oznacza jednak – przynajmniej teoretycznie – trafną identyfikację wartości chronionych (zakresu informacji podlegających ochronie). Zbyt szeroki zakres tajności dewaluuje ją. Zbyt wąski naraża na szwank działanie. Przedmiotem pogłębionej analizy powinny być zatem nie tylko formalne aspekty ochrony tajemnic państwowych, ale też ich współczesne pojmowanie w kontekście roli państwa, a ściślej zestawienie tych elementów.

  1. Zakres podmiotowy i przedmiotowy ochrony informacji niejawnych

Zakres przedmiotowy ochrony informacji niejawnych można wskazać wyodrębniając te spośród informacji publicznych, które mają charakter niejawny. Zakres podmiotowy obejmuje te organy i instytucje, które są obowiązane na podstawie przepisów prawa do zapewnienia ochrony informacji niejawnych. W Polsce obie te kwestie kompleksowo unormowane są przepisami Ustawy o ochronie informacji niejawnych, gdzie nazwano rodzajowo informacje podlegające ochronie przed ich nieuprawnionym ujawnieniem. W świetle tej regulacji ochronie podlegają wszystkie informacje niejawne stanowiące tajemnicę państwową oraz tajemnicę służbową. Z punktu widzenia bezpieczeństwa państwa kluczowe znaczenie ma ochrona tajemnicy państwowej, a zatem informacji ważnych ze względu na bezpieczeństwo państwa. Jest to jeden z dwóch głównych obszarów wyłączonych z ogólnego (zagwarantowanego w Konstytucji RP) prawa dostępu do informacji publicznej.

Punktem wyjścia przedmiotowej analizy jest odniesienie do istoty ochrony informacji niejawnych, poprzez wskazanie, czym jest tajemnica państwowa. Zgodnie z Ustawą, jest to „informacja (...) której nieuprawnione ujawnienie może spowodować istotne zagrożenie dla podstawowych interesów Rzeczypospolitej Polskiej, dotyczących porządku publicznego, obronności, bezpieczeństwa, stosunków międzynarodowych lub gospodarczych państwa”. W definicji tej wprowadza się szereg kategorii kluczowych dla tradycyjnego rozumienia bezpieczeństwa państwa jak: podstawowy interes RP, porządek publiczny, obronność, bezpieczeństwo stosunków międzynarodowych oraz gospodarczych. Wszystkie te terminy nie są jednoznaczne i są różnie definiowane w literaturze przedmiotu.

Ochrona informacji niejawnych jest sferą działania państwa, ściśle związaną z jego bezpieczeństwem. Jak każda dziedzina życia publicznego w państwie może być rozpatrywana w ujęciu systemowym – funkcjonalnie ze sobą powiązanych instytucji, tworzących model postępowania z informacjami niejawnymi w sposób zapewniający ich ochronę przed nieuprawnionym ujawnieniem. Jest to zatem w ujęciu instytucjonalnym, grupa organów państwa oraz instytucji publicznych i niepublicznych, wzajemnie powiązanych według kryterium występowania informacji niejawnych oraz obowiązków nałożonych nań z tego tytułu przez przepisy prawa. Inaczej, system ochrony informacji niejawnych można rozumieć, jako zespół środków prawnych regulacji wytwarzania, przetwarzania, przechowywania i przekazywania informacji niejawnych, tj. stanowiących tajemnicę państwową i służbową. Za pomocą tych kategorii identyfikuje się miejsca występowania informacji wrażliwych ze względu na bezpieczeństwo państwa, zaś w relacji do ich charakteru, określonego pod względem formalnym przez nadanie klauzuli tajności, dostosowuje się instrumenty ochrony – tym bardziej złożone, im większą wartość przypisuje się przedmiotowym informacjom. Zestaw środków ochrony informacji niejawnych obejmuje kwestie:

  • ich fizycznego zabezpieczenia – co odnosi się do wskazania gdzie i w jaki sposób można przechowywać te informacje,
  • dostępu – która to kwestia nazywana bywa również mianem „bezpieczeństwa osobowego” i obejmuje regulacje związane z prowadzeniem postępowań sprawdzających wobec osób, które ubiegają się o zajmowanie stanowisk związanych z dostępem do przedmiotowych informacji;
  • obiegu - regulujących najogólniej procedury wymiany informacji;
  • zabezpieczenia teleinformatycznego – co odnosi się do kwestii bezpieczeństwa transmisji danych w sieciach i systemach teleinformatycznych;
  • tzw. bezpieczeństwa przemysłowego – określającego wymagania podmiotów gospodarczych, które w ramach swojej działalności uzyskują dostęp do niejawnych danych (np. w ramach kontraktów rządowych).

Wymieniony zestaw zagadnień odnosi się do zakresu przedmiotowego wspomnianej regulacji.

W sensie podmiotowym ustawodawca określił rolę służb ochrony państwa, jako organów odpowiedzialnych za ogólny nadzór, kontrolę oraz szkolenie w zakresie ochrony informacji niejawnych. Układ podmiotów, wskazanych w ustawie, obejmuje także kierowników jednostek organizacyjnych, znajdujących się w obiegu informacji niejawnych (głownie w kontekście ich odpowiedzialności za ochronę tych informacji), a także pełnomocników ochrony w tych jednostkach – ich rola ma najogólniej charakter wykonawczy i koncentruje się na tworzeniu warunków organizacyjnych (kierowanie pionem ochrony), bieżącej kontroli ochrony informacji niejawnych, szkoleniu w tym zakresie personelu oraz współdziałaniu ze służbami ochrony państwa.

 

Cały artykuł można znaleźć w książce z materiałami IV Kongresu "Ochrona informacji niejawnych i biznesowych". Książka dostępna w Krajowym Stowarzyszeniu Ochrony Informacji Niejawnych. Więcej informacji na stronie www.ksoin.com.pl

okladka

Autor: dr Sławomir Zalewski

Źródło: Materiały IV Kongresu



Wszelkie prawa zastrzeżone | Polityka prywatności
Projekt: 2BITS